Dịch tễ học

The following text is out-of-date.
Please download the 4th Edition, 372 pages and open
Epidemiology
Transmission

< < < Trang chủ

Phiên bản Tiếng Việt:
Khanh Phan Nguyen Quoc
Nam Ha Xuan
Kim Le Thi Anh

Vui lòng tìm hình minh họa trong bản PDF miễn phí.

 

Bởi Bernd Sebastian Kamps

Vào tháng 12 năm 2019, một số bệnh nhân tại Vũ Hán, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đã bị viêm phổi và suy hô hấp gợi nhớ đến dịch SARS năm 2003 (WMHC 2019, www.SARSReference.com). Đầu tháng 1 năm 2020, một loại vi rút mới đã được phát hiện từ các mẫu dịch rửa phế quản, thuộc nhóm betavi rút corona (Zhou 2020). Từ đó đến nay (19 tháng 4), vi rút đã lan đến khắp mọi nơi trên thế giới. Hơn 2,3 triệu trường hợp mắc bệnh với hơn 160.000 người chết.

Trong chương này, chúng ta sẽ thảo luận về:

  • Đường lây truyền của SARS-CoV-2;
  • Đại dịch COVID-19 tự nhiên và dịch bệnh 2.0;
  • Phong tỏa và hiệu quả của nó;
  • Đặc điểm dịch ở một số nơi;
  • Dỡ bỏ lệnh phong tỏa;
  • Vượt qua COVID;
  • Đợt dịch thứ hai.

Sự lây nhiễm

Từ người sang người

Vi rút corona lây truyền qua đường không khí, phân-miệng hoặc qua vật tiếp xúc (fomites), nghĩa là bất kỳ vật vô tri vô giác nào, khi bị nhiễm hoặc tiếp xúc với các tác nhân truyền nhiễm như vi rút, có thể truyền bệnh cho người khác, ví dụ như nút thang máy, vòi vệ sinh… (Cai 2020). Người ta cho rằng SARS- CoV-2 lây lan chủ yếu qua tiếp xúc giữa người với người qua các giọt hô hấp được tạo ra khi ho và hắt hơi. Trong khi đó, các con đường lây truyền khác ảnh hưởng thế nào đến sự lây lan của dịch bệnh vẫn chưa được tìm hiểu rõ ràng.

Sự lây truyền SARS-CoV-2 từ người sang người được chứng minh chỉ trong vòng vài tuần (Chan 2020, Rothe 2020). Không rõ mức độ nghiêm trọng của triệu chứng có liên quan đến sự lây nhiễm hay không. Ngay cả những người không có triệu chứng cũng có thể truyền virut và có một tỷ lệ đáng kể sự lây truyền thứ phát được cho là đã xảy ra trước khi có triệu chứng của bệnh (Nishiura 2020). Tuy nhiên, trong một báo cáo trường hợp, không có bằng chứng cho thấy sự lây nhiễm đến 16 người tiếp xúc gần, trong đó 10 người là tiếp xúc có nguy cơ cao, từ một bệnh nhân bệnh nhẹ và dương tính với vi rút lên đến 18 ngày sau khi được chẩn đoán (Scott 2020).

Vi rút SARS-CoV-2 rất dễ lây lan, với hệ số lây nhiễm cơ bản R vào khoảng 2,5 (Chan 2020, Tang 2020, Zhao 2020). [R phản ánh số người trung bình bị mắc bệnh do một trường hợp bị bệnh gây ra trong suốt thời kỳ lây nhiễm ở một quần thể chưa từng tiếp xúc với dịch bệnh.]

Thời gian ủ bệnh trung bình là khoảng 5 ngày (Li 2020, Lauer 2020). Khoảng thời gian nối tiếp của COVID-19 – khoảng thời gian  từ lúc bệnh nhân ban đầu khởi phát triệu chứng đến khi bệnh nhân bị lây thứ cấp khởi phát triệu chứng – được ước tính khoảng từ 5 đến 7,5 ngày (Cereda 2020).

Lây nhiễm qua tiếp xúc vẫn là một chủ đề làm cho mọi người lo lắng. Một nghiên cứu (van 2020) cho thấy vi rút có thể được phát hiện dưới dạng khí dung (trong không khí) tối đa ba giờ, tối đa bốn giờ trên vật dụng bằng đồng, lên đến 24 giờ trên bìa các tông và tối đa hai đến ba ngày trên bề mặt nhựa và thép không gỉ. Do đó, rửa tay thường xuyên và đúng cách được đưa ra như một lời khuyên bắt buộc.

Khả năng lây nhiễm của SARS-CoV-2 dường như không bị giảm trong điều kiện ẩm và ấm (Luo 2020). Tuy nhiên, một nghiên cứu chỉ ra rằng nhiệt độ cao và độ ẩm tương đối có thể làm giảm khả năng lây truyền COVID-19 (Wang 2020). Hiện vẫn chưa rõ liệu dịch bệnh có tạm thời chậm lại ở châu Âu và Bắc Mỹ trong mùa hè 2020 hay không, và nếu có thì sẽ ở mức độ nào.

Lây nhiễm bệnh viện

Các bệnh viện dường như là một môi trường thuận lợi cho vi rút SARS-CoV-2 lây lan. Trong một số trường hợp, bệnh viện có thể là nguồn mang mầm bệnh chính, vì vi rút được sinh sản nhanh chóng bởi các bệnh nhân nhiễm bệnh và có điều kiện thuận lợi để lây lan cho các bệnh nhân chưa bị nhiễm bệnh (Nacoti 2020). Trong 6 tuần đầu của dịch bệnh ở Trung Quốc, đã có 1.716 trường hợp nhân viên y tế được chẩn đoán mắc COVID-19 bằng xét nghiệm axit nucleic và ít nhất đã có 5 người chết (0,3%) (Wu 2020). Một nghiên cứu báo cáo rằng vi rút được lan truyền rộng rãi trong không khí và trên bề mặt vật dụng ở cả các đơn vị hồi sức tích cực (ICU) và các khoa phòng tổng quát, ngụ ý nguy cơ lây nhiễm cao cho nhân viên y tế.  Sự lây nhiễm có nguy cao hơn ở ICU. Vi rút đã được tìm thấy trên sàn nhà, chuột máy tính, thùng rác, tay cầm và trong không khí cách bệnh nhân khoảng 4 m (Guo 2020). Vi rút cũng đã được phân lập từ các mẫu ở bồn cầu và bồn rửa, cho thấy rằng sự phát tán vi rút qua phân có thể là con đường lây truyền tiềm tàng (Young 2020, Tang 2020). Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu chỉ đánh giá RNA của vi rút nên vẫn còn phải xem xét liệu điều này có đồng nghĩa với vi rút có khả năng gây bệnh hay không.

Cho dù sự lây nhiễm bệnh viện đã được ghi nhận rõ ràng nhưng các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện phù hợp có thể giúp ngăn chặn sự lây truyền này (Chen 2020). Điều này đã được chứng minh cụ thể bằng trường hợp của một người nằm trong độ tuổi 60 đã đến Vũ Hán vào ngày 25 tháng 12 năm 2019, trở lại Illinois vào ngày 13 tháng 1 năm 2020 và truyền SARS-CoV-2 cho chồng. Mặc dù cả hai đều phải nhập viện trong cùng một cơ sở và có tiếp xúc với hàng trăm nhân viên y tế (HCW) (n = 348), nhưng không ai bị nhiễm bệnh cả (Ghinai 2020). Tuy nhiên, với tình trạng phải làm việc trong một môi trường có nguy cơ cao, thời gian làm việc kéo dài và vệ sinh tay sau khi tiếp xúc với bệnh nhân dưới mức tối ưu đã làm cho nguy cơ mắc bệnh tăng lên (Ran 2020). Tại thời điểm ban đầu của vụ dịch vào tháng 3 năm 2020, hơn một nửa trong số 200 trường hợp mắc bệnh ở Sardinia là nhân viên bệnh viện hoặc nhân viên y tế.

Vào cuối tháng 3, nhân viên y tế lần lượt chiếm tỷ lệ là 12% và 8% các trường hợp mắc bệnh tại Tây Ban Nha và Ý. Việc có nên đeo khẩu trang thường quy trong bệnh viện hay không vẫn còn đang được tranh luận. Lợi ích chính có thể là đem lại cho nhân viên y tế sự tự tin để tiếp nhận và thực hiện các biện pháp phòng ngừa (Klompas 2020).

Tính đến ngày 18 tháng 4, 130 bác sĩ đã chết ở Ý (khoảng một nửa trong số họ là bác sĩ gia đình), 23 ở Tây Ban Nha, còn ở Pháp thì chưa có thống kê.

Truyền máu

Sau khi sàng lọc 2.430 mẫu máu được hiến tặng trong thời gian thực (1.656 tiểu cầu và 774 máu toàn phần), các tác giả từ Vũ Hán đã tìm thấy mẫu huyết tương dương tính với RNA vi rút ở 4 người hiến tặng không có triệu chứng (Chang 2020). Hiện vẫn chưa rõ liệu việc phát hiện RNA của virut trong máu có thể lây nhiễm hay không.

Trong một nghiên cứu ở Hàn Quốc, bảy người hiến máu không triệu chứng sau đó được xác định là đã bị mắc COVID-19. Không ai trong số 9 người nhận tiểu cầu hoặc hồng cầu có kết quả dương tính với RNA của SARS-CoV-2 (Kwon 2020). Cần có thêm dữ liệu trước khi có thể kết luận việc truyền máu không phải là con đường lây bệnh.

Cơ sở chăm sóc dài hạn

Các cơ sở chăm sóc dài hạn có nguy cơ cao đối với các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp. Tại một cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp tại King County, Washington, Hoa Kỳ, đã có 167 trường hợp COVID-19 được ghi nhận trong vòng chưa đầy ba tuần sau ca nhiễm đầu tiên bao gồm 101 bệnh nhân, 50 nhân viên y tế và 16 người thăm nom (McMichael 2020) (Bảng 1).

Tính riêng trong số những bệnh nhân mắc bệnh (độ tuổi trung bình là 83), tỷ lệ tử vong đã là 33,7%. Các bệnh nền mãn tính bao gồm tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh thận, đái tháo đường, béo phì và bệnh phổi. Nghiên cứu chứng minh rằng một khi có mặt trong các cơ sở chăm sóc dài hạn, SARS – CoV – 2 sẽ có thể lây lan nhanh chóng và rộng rãi.

 

Bảng 1. COVID-19 ở các cơ sở chăm sóc dài hạn
Bệnh nhân

(N = 101)

Nhân viên y tế

(N = 50)

Người thăm nom

(N = 16)

Tuổi trung vị (khoảng) 83 (51-100) 43.5 (21-79) 62.5 (52-88)
Nữ (%) 68.3 76 31.2
Nhập viện (%) 54.5 6.0 50.0
Tử vong (%) 33.7 0 6.2
Bệnh nền mãn tính (%)
Tăng huyết áp 67.3 8.0 12.5
Bệnh tim mạch 60.4 8.0 18.8
Bệnh thận 40.6 0 12.5
Đái tháo đường 31.7 10.0 6.2
Béo phì 30.7 6.0 18.8
Bệnh phổi 31.7 4.0 12.5

 

Tàu du lịch và tàu sân bay

Tàu du lịch chở một lượng lớn người trong một không gian nhỏ hẹp. Vào ngày 3 tháng 2 năm 2020, 10 trường hợp COVID-19 đã được ghi nhận trên tàu du lịch Diamond Princess. Trong vòng 24 giờ, những hành khách xấu số này đã bị cách ly và được đưa ra khỏi tàu, trong khi những người còn lại cũng thực hiện cách ly nhưng phải ở lại tàu. Sau đó, hơn 700 người trong số 3.700 hành khách và nhân viên tàu có kết quả dương tính với SAR-CoV-2 (~ 20%). Một nghiên cứu cho thấy rằng nếu không có bất kỳ sự can thiệp nào thì sẽ có 2.920 (79%) trong số 3.700 hành khách sẽ bị nhiễm bệnh (Rocklov 2020). Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nếu việc sơ tán tất cả các hành khách được thực hiện sớm hơn vào ngày 3 tháng 2 thì số người nhiễm chỉ là 76. Hiện tại, tất cả các tàu du lịch đều phải neo đậu ở các cảng trên khắp thế giới và đối mặt với một tương lai vô định. Mô hình kinh doanh vận chuyển hàng ngàn người từ nơi này sang nơi khác có lẽ sẽ không khả thi trong nhiều năm tới.

Các tàu hải quân lớn dường như dễ bùng phát dịch. Trong vụ dịch trên tàu sân bay USS Theodore Roosevelt vào cuối tháng 3, khoảng 600 thủy thủ trong số 4.800 thủy thủ đã bị nhiễm SARS-CoV-2 (xem thêm mục Diễn tiến ở ngày 30 tháng 3); khoảng 60% người vẫn không có triệu chứng. Một thủy thủ đang làm nhiệm vụ đã chết vào ngày 17 tháng 4 (USNI News). Trên tàu sân bay Charles-de-Gaulle của Pháp, một vụ dịch lớn đã được xác nhận vào ngày 17 tháng 4. Trong số 1.760 thủy thủ, có đến 1.046 (59%) dương tính với SARS-CoV-2, 500 (28%) người có triệu chứng, 24 (1,3%) thủy thủ phải nhập viện, 8 người cần phải thở oxy và một người phải được chăm sóc đặc biệt.

Các điểm nóng lây nhiễm trong thời gian phong tỏa

Dường như trong các điều kiện phong tỏa chặt chẽ (người dân phải ở trong nhà, chỉ được phép đi làm và mua sắm đồ dùng thiết yếu), việc lây nhiễm vẫn tiếp tục chủ yếu ở những nơi đông người và / hoặc làm việc gần gũi với nhau:

  • Bệnh viện
  • Cơ sở chăm sóc dài hạn
  • Nhà tù
  • Tàu sân bay và các tàu quân sự khác

Đại dịch

Đai dịch tự nhiên

Đại dịch COVID-19 xảy ra đầu tiên ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc và chỉ trong vòng 30 ngày đã lan rộng từ Hồ Bắc đến các tỉnh còn lại của Trung Quốc đại lục, đến các nước láng giềng (đặc biệt là Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapore) và phía tây đến Iran, Châu Âu và Châu Mỹ. Các vụ dịch lớn đầu tiên xảy ra ở các khu vực có mùa đông lạnh lẽo (Vũ Hán, Iran, miền Bắc nước Ý, vùng Alsace ở Pháp).

Một trăm hoặc thậm chí chỉ 50 năm trước, đại dịch COVID-19 sẽ theo tiến trình tự nhiên của nó. Với tỷ lệ tử vong khoảng 0,5%, COVID-19 sẽ lan rộng ra toàn cầu với 7,0 tỷ người mắc bệnh và 40 triệu người chết trong năm đầu tiên (Walker 2020). Đỉnh điểm tử vong (số tử vong hàng ngày) sẽ được quan sát khoảng 3 tháng sau khi dịch bắt đầu ở mức độ địa phương. Một mô hình đã dự đoán rằng, 80% dân số Hoa Kỳ (khoảng 260 triệu người) sẽ bị mắc bệnh. Trong số đó, 2,2 triệu người sẽ chết, trong đó có 4% đến 8% người Mỹ trên 70 tuổi (Ferguson 2020).

Một số chính trị gia đã xem xét nghiêm túc một phiên bản Đại dịch 1.0 như vậy, suy đoán về những lợi thế của việc “để vi rút tự do lưu hành”:

  • Quốc điều này không thể tránh khỏi ở các quốc gia và tiểu bang đã lựa chọn các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt (Ý, Tây Ban Nha, Pháp, California, New York và một số khác).
  • Sau ba tháng, 70% dân số sẽ được miễn dịch trước những đợt bùng phát tiếp gia sẽ tránh được sự suy thoái kinh tế trầm trọng, mà dường như theo (thông qua nhiễm SARS-CoV-2) và có thể hướng về mùa đông sau đó với một sự bình tĩnh. (Miễn dịch mắc phải như vậy sẽ kéo dài trong bao lâu? Có lẽ chỉ vài năm . Xem chương Miễn dịch học, trang 89).

Vào giữa tháng 3 năm 2020, thủ tướng của một nước là cựu thành viên của EU đã đưa ra khái niệm “miễn dịch cộng đồng” như một giải pháp cho dịch bệnh mà quốc gia của ông sắp phải đối mặt. Giải pháp gây sốc: chấp nhận rằng phần lớn dân số sẽ bị nhiễm vi rút, sau đó sẽ phát triển khả năng miễn dịch tập thể và tránh được dịch bệnh vi rút corona ở trong tương lai. Những con số thật thảm khốc. Với hơn 66 triệu dân, khoảng 40 triệu người sẽ mắc bệnh, 4 đến 6 triệu người sẽ mắc bệnh nặng và 2 triệu người cần được chăm sóc đặc biệt. Khoảng 400.000 người Anh sẽ chết. Thủ tướng dự báo: “Nhiều gia đình sẽ mất đi người thân sớm hơn họ nghĩ.”

Đại dịch 2.0: Phong tỏa

May mắn thay, hiện tại thế giới đã được cứu khỏi tình trạng virut SARS-CoV-2 có thể lưu hành tự do. Rốt cuộc, loài người có thể thay đổi khí hậu, vậy tại sao không thử thay đổi diễn biến của đại dịch? Mặc dù các nhà kinh tế cảnh báo rằng thất nghiệp có thể vượt mức cuộc Đại khủng hoảng (Great Depression) vào những năm 1930, nhưng hầu như tất cả các chính phủ đều đánh giá việc cứu sống hàng trăm nghìn người cao hơn là tránh được một cuộc suy thoái kinh tế lớn. Đầu tiên ở Trung Quốc, sáu tuần sau ở Ý và một tuần nữa ở hầu hết các nước Tây Âu, một sự thử nghiệm chưa từng có với quy mô khổng lồ đã được bắt đầu: ra lệnh phong tỏa toàn quốc. Ở Ý và Tây Ban Nha, mọi người được lệnh ở nhà, ngoại trừ “các hoạt động thiết yếu” (mua thực phẩm, thuốc men và các nhu yếu phẩm khác), đến bệnh viện hoặc đi làm. Người Ý được khuyên ở nhà ngay cả vào ngày Pasquetta nổi tiếng, Little Easter, nơi mọi người thường đổ về nông thôn để tận hưởng một chuyến dã ngoại với gia đình và bạn bè. Người Ý thậm chí không được phép di chuyển từ làng này sang làng khác.

Kết quả của việc phong tỏa

Kết quả của các biện pháp phong tỏa có thể được đo lường bằng các con số sau:

  • Số người nhiễm SARS-CoV-2
  • Số người nhập viện
  • Số bệnh nhân được điều trị tại các đơn vị hồi sức tích cực (ICU)
  • Số ca tử vong

Số lượng người nhiễm SARS-CoV-2

Số người nhiễm mới SARS-CoV-2 hằng ngày đã trở thành một thông lệ ở hầu hết các quốc gia. Con số này thực sự là một chỉ số đánh giá sự phát triển của dịch bệnh và tác động của các biện pháp phong tỏa ở mỗi quốc gia.

Tuy nhiên, những dữ liệu này không phản ánh đúng số lượng người mắc bệnh thực sự. Để biết con số này, toàn bộ người dân cần phải được xét nghiệm, điều này tất nhiên là không thực tế. Ước tính tốt nhất chỉ có thể được thực hiện bằng mô hình toán học. Thật ngạc nhiên, các mô hình dự đoán đầu tiên của dịch bệnh ở châu Âu đã tiết lộ rằng các trường hợp mắc COVID-19 được báo cáo chỉ đại diện cho một phần nhỏ số người thực sự mắc bệnh. Một mô hình dựa trên số tử vong được quan sát ở 11 quốc gia châu Âu gợi ý rằng số người mắc bệnh thực sự cao hơn nhiều so với các trường hợp được báo cáo (Flaxman 2020). Theo mô hình, tính đến ngày 28 tháng 3, tại Ý và Tây Ban Nha lần lượt có 5,9 triệu và 7 triệu người có thể đã bị nhiễm SARS-CoV-2 (Bảng 2). Đức, Áo, Đan Mạch và Na Uy sẽ có tỷ lệ tấn công thấp nhất (attack rates) (là tỷ lệ dân số có tiếp xúc bị mắc bệnh). Nếu các giả định này được xác thực, số trường hợp thực sự sẽ nhiều hơn số trường hợp được báo cáo vào ngày 28 tháng 3 (Ý: 92.472; Tây Ban Nha: 73.235; Pháp: 37.575) đến gấp hai lần.

[Dữ liệu được cung cấp bởi Flaxman và cộng sự ngay lập tức được phân tích bởi các nhà dịch tễ học. Thứ nhất: nếu vào ngày 28 tháng 3, số người mắc bệnh ở Ý là khoảng 6 triệu (với khoảng tin cậy là 2 đến 15 triệu) và nếu giả sử 18 ngày sau đó, tổng số người chết ở Ý là khoảng 30.000 (con số chính thức báo cáo vào ngày 15 tháng 4 là 21.645 trường hợp tử vong), tỷ lệ tử vong do mắc COVID-19 ở Ý có thể nằm trong khoảng 0,5% (0,19% -1,6%).

Thứ hai: nếu vào cuối tháng 3, khoảng 60% số ca tử vong ở Ý được báo cáo từ vùng Lombardy, thì 60% trong số 6 triệu ca nhiễm SARS-CoV-2 dự kiến ​​của Ý, tức 3,6 triệu, sẽ xảy ra ở một khu vực có dân số 10 triệu. Hơn nữa, 20% tổng số ca tử vong ở Ý được báo cáo từ tỉnh Bergamo, nơi có dân số 1,1 triệu người. Các nghiên cứu về tỷ lệ mắc bệnh dựa trên xét nghiệm kháng thể sẽ sớm loại bỏ những số liệu này.]

Bảng 2. Ước tính số người mắc bệnh kể từ ngày 28 tháng 3 năm 2020
Số tử vong vào ngày 28 tháng 3 tại quốc gia % dân số

mắc bệnh*

Số người mắc bệnh*
Áo
68
1.1% (0.36%-3.1%) 96,800
(31,680-272,800)
Bỉ
353
3.7% (1.3%-9.7%) 425,500
(149,500-1,115,500)
Đan Mạch
65
1.1% (0.40%-3.1%) 63,800
(23,200-179,800)
Pháp
2,314
3.0% (1.1%-7.4%) 2,010,000
(737,000-4,958,000)
Đức
433
0.2% (0.28%-1.8%) 166,000
(232,400-1,494,000)
Ý
10,023
9.8% (3.2%-26%) 5,919,200
(1,932,800-15,704,000)
Na-uy
23
0.41% (0.09%-1.2%) 21,600
(4,860-64,800 )
Tây Ban Nha
5,982
15% (3.7%-41%) 7,035,000
(1,735,300-19,229,000)
Thụy Điển
105
3.1% (0.85%-8.4%) 316,200
(86,700-856,800)
Thụy Sỹ
264
3.2% (1.3%-7.6%) 275,200
(111,800-653,600)
Vương Quốc Anh
1,019
2.7% (1.2%-5.4%) 1,798,200
(799,200-3,596,400)
*trung bình (khoảng tin cậy 95%)

Nguồn dữ liệu: Flaxman S và cộng sự (Imperial College COVID-19 Response Team). Report 13: Estimating the number of infections and the impact of non-pharmaceutical interventions on COVID-19 in 11 European countries. 30 March 2020. DOI: https://doi.org/10.25561/77731

Các đơn vị hồi sức tích cực (ICU)

Một chỉ số đáng tin cậy về xu hướng dịch là số người được điều trị tại các đơn vị hồi sức tích cực. Tại Pháp, số lượng vào ICU mới tại bệnh viện đã lên đến đỉnh điểm vào ngày 1 tháng 4 (Hình 1), trong khi sự thay đổi hàng ngày ở những người được điều trị trong ICU (sự cân bằng giữa giữa người ra và vào ICU; Hình 2) bắt đầu âm một tuần sau đó.

 

Hình 1. Số lượng vào ICU mới hàng ngày vì COVID-19 (trục y: Nouvelles admissions en réanimation).

Nguồn: Pandémie de Covid-19 en France, Wikipedia.

 

Hình 2. Sự thay đổi hàng ngày về số lượng người trong ICU vì COVID-19 (trục y: Variation des cas en réanimation).

Nguồn: Pandémie de Covid-19 en France, Wikipedia.

Số ca tử vong

Những người mắc bệnh không triệu chứng không được chú ý nhiều. Ngay cả khi mắc bệnh với triệu chứng nhẹ đến trung bình cũng có thể không được chú ý đến. Nhưng tử vong thì không. Do đó, các trường hợp tử vong phản ánh tình hình thực tế COVID-19 tốt hơn số người nhiễm SARS-CoV-2. Hình 3 và 4 cho thấy số người chết ở Ý và Tây Ban Nha từ ngày 4 tháng 3 đến ngày 19 tháng 4.

Tuy nhiên, những con số này chưa hoàn thiện và sẽ sớm tăng lên. (có thể tăng 10%, 30%, 50% hoặc nhiều hơn? Không ai biết được.) Ở Ý, đặc biệt là ở các khu vực phía Bắc bị ảnh hưởng nặng nề nhất, một số người nhất định đã chết tại nhà và không được tính trong các số liệu thống kê chính thức. Ở Tây Ban Nha, nhiều thành phố ghi nhận tỷ lệ tử vong rất cao không giống như tỉ lệ chung của quốc gia. Ở Pháp, cũng như ở các nước khác, số người chết ở các cơ sở chăm sóc dài hạn ban đầu không được tính đến.

Hình 3 cho thấy số người chết mỗi ngày giảm khoảng ba tuần sau khi thực hiện các biện pháp phong tỏa (Ý: 8/10 tháng 3; Tây Ban Nha: 14 tháng 3)

 

 

Hình 3. Số ca tử vong do vi rút corona ở Ý và Tây Ban Nha từ ngày 4 tháng 3 đến ngày 19 tháng 4. Nguồn: worldmeter.info, Johns Hopkins CSSE

Các nước và châu lục

Vào ngày 23 tháng 1, Trung Quốc đã ra lệnh phong tỏa quy mô lớn đầu tiên trong lịch sử. Tiếp đến là các nước châu Âu vào 6 tuần sau đó. Đáng kinh ngạc, hầu như không có quốc gia châu Âu nào thực sự chuẩn bị cho đại dịch COVID-19 mặc dù tất cả đều nhìn thấy những gì đã xảy ra ở Trung Quốc trong hơn một tháng đó. Đến khi các nước châu Âu ban bố các biện pháp phong tỏa thì nó lại không được áp đặt nghiêm ngặt và nhanh chóng như ở Trung Quốc. Ở một số quốc gia, việc phong tỏa được tăng dần trong nhiều ngày (Ý), trong khi ở các quốc gia khác, hệ thống tàu điện ngầm vẫn tiếp tục hoạt động và rất đông người vẫn vui vẻ chạy bộ trên đường phố (Paris, Pháp). Như vậy, ngay từ đầu, rõ ràng dịch bệnh ở châu Âu sẽ cần nhiều hơn vài ngày hoặc vài tuần so với ở Trung Quốc để giảm số ca mắc bệnh và tử vong. Các đoạn sau đây tóm tắt các đặc điểm nổi bật của dịch bệnh ở một số nơi:

Trung Quốc

Sự lan rộng ra toàn quốc đến tất cả các tỉnh của Trung Quốc vào tháng 1 năm 2020 được thúc đẩy bởi các du khách đã đến Vũ Hán trước Lễ hội mùa xuân truyền thống (Zhong 2020).

Bắt đầu vào ngày 23 tháng 1, Trung Quốc đã áp đặt lệnh phong tỏa toàn bộ dân số ở Vũ Hán và sau đó là toàn bộ tỉnh Hồ Bắc. Đây là một điều đáng kinh ngạc, xuất hiện lần đầu tiên trong lịch sử loài người mà ngay cả các chuyên gia cũng không dám mơ ước đến: kiềm chế dịch bệnh do một loại vi rút rất dễ lây lan (Lau 2020). Áp đặt các biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt đối với người dân ở các khu vực có nguy cơ cao hiện đang được các quốc gia trên thế giới thực hiện, có thể thêm hoặc bớt đi một số biện pháp để đạt hiệu quả hơn.

Hình 6 đã chứng minh sớm nhất là bốn tuần sau khi phong tỏa Vũ Hán, các biện pháp nghiêm ngặt này mới có khả năng ngăn chặn dịch bệnh. Hình ảnh này trình bày các đường cong dịch bệnh COVID-19 ở Trung Quốc với các trường hợp mắc bệnh được xác nhận bởi xét nghiệm theo ngày khởi phát triệu chứng (màu xanh) và ngày báo cáo (màu cam). Dữ liệu được tổng hợp vào ngày 20 tháng 2 năm 2020, bốn tuần sau khi bắt đầu các biện pháp cách ly bao gồm phong tỏa gần 60 triệu người ở tỉnh Hồ Bắc cũng như hạn chế đi lại đối với hàng trăm triệu công dân Trung Quốc. Các cột màu xanh cho thấy (1) dịch bệnh tăng nhanh từ ngày 10-22 tháng 1, (2) các trường hợp được báo cáo (theo ngày khởi phát) đạt cực đại và giảm dần trong khoảng thời gian từ 23 đến 28 tháng 1 và (3) giảm dần sau đó (ngoại trừ báo cáo tăng đột biến vào ngày 1 tháng 2). Dựa trên những dữ liệu này, chúng tôi có thể dự đoán số trường hợp mắc bệnh được báo cáo sẽ giảm sau khoảng ba tuần sau khi thực hiện các biện pháp cách ly nghiêm ngặt.

 

Hình 6. Sự bùng phát dịch ở Trung Quốc vào tháng 1/ tháng 2 năm 2020. Các đường cong dịch tễ theo ngày khởi phát triệu chứng và ngày báo cáo vào ngày 20 tháng 2 năm 2020 đối với các trường hợp COVID-19 được xác nhận bằng xét nghiệm trên cả nước. Được sửa đổi từ Báo cáo của Phái đoàn chung WHO-Trung Quốc về bệnh vi rút corona 2019 (COVID-19). 16-24 tháng 2 năm 2020. https://www.who.int/publications-detail/report-of-the-who-china-joint-mission-on-vi rút corona-disease-2019-(covid-19)

 

Ba tháng sau khi dịch bệnh bắt đầu, chính quyền Trung Quốc bắt đầu dỡ bỏ các hạn chế đi lại, cuộc sống bình thường dần được khôi phục ngay cả ở những tỉnh bị ảnh hưởng nặng nhất.

Trong một nghiên cứu về số trường hợp được báo cáo đến ngày 11 tháng 2, trong số 44.672 người mắc bệnh, hầu hết ở độ tuổi 30-79 (86,6%), được chẩn đoán ở Hồ Bắc (74,7%) và bệnh nhẹ (80,9%) (Wu 2020). Tổng cộng có 1.023 trường hợp tử vong trong số các trường hợp mắc bệnh với tỷ lệ tử vong chung là 2,3%.

Các mô hình đã ước tính các biện pháp cách ly và hạn chế di chuyển ảnh hưởng như thế nào đến kết quả dịch bệnh đầu tiên ở Trung Quốc. Theo một mô hình, nếu không có lệnh cấm di chuyển ở Vũ Hán, sẽ có 744.000 trường hợp vào ngày 19 tháng 2, ngày thứ 50 của dịch (Tian 2020). Chỉ riêng với lệnh cấm di chuyển ở Vũ Hán, số trường hợp mắc bệnh đã giảm xuống còn 202.000.

Lombardy và Ý

Ý là quốc gia châu Âu đầu tiên bùng phát đại dịch. Phân tích bộ gen hoàn chỉnh của các mẫu phân lập SARS-CoV-2 cho thấy rằng vi rút đã có mặt trước đó nhiều lần (Giovanetti 2020). Mặc dù trường hợp đầu tiên được chẩn đoán vào ngày 20 tháng 1, nhưng quy mô của vụ dịch cho thấy rằng vi rút đã lưu hành trong nhiều tuần, có thể sớm nhất là vào ngày 1 tháng 1 (Cereda 2020). Những người ở Milan nhớ về việc thường xuyên có các trường hợp viêm phổi bất thường vào giữa tháng 1 (Dario Barone, ý kiến cá nhân).

Vẫn chưa rõ lý do tại sao dịch bệnh có một sự chuyển biến mạnh mẽ như vậy ở khu vực phía bắc nước Ý, đặc biệt là ở Lombardy, trong khi các khu vực khác, đặc biệt là các tỉnh phía Nam lại tương đối ít. Một sự kiện siêu lây nhiễm có thể là trận bóng đá Champions League giữa Atalanta (Bergamo và Valencia) vào ngày 19 tháng 2 tại sân vận động San Siro ở Milan. Bốn mươi bốn ngàn người hâm mộ từ Ý và Tây Ban Nha đã chứng kiến ​​chiến thắng 4-1 của đội bóng chủ nhà. Việc di chuyển hàng loạt từ Bergamo đến Milan và ngược lại, hàng giờ la hét cũng như các ăn mừng sau đó trong vô số các quán bar đã được một số nhà chuyên môn coi là một “quả bom sinh học vi rút corona”. Sự ủng hộ giả thuyết này xuất phát từ một nghiên cứu gần đây đã quan sát được những giọt bắn chất lỏng ở miệng được tạo ra khi nói bằng sự tán xạ ánh sáng laser (Anfinrud 2020). Nghiên cứu cho thấy khí dung và giọt bắn tăng lên theo độ to của lời nói. Tiếng la lớn và dai dẳng như thường gặp trong chiến thắng 4-1 ở vòng loại tứ kết Champions League có thể tạo ra số giọt bắn như khi ho (Chao 2009).

Làm thế nào mà sự khởi đẩu của một vụ dịch quan trọng như vậy có thể bị bỏ lỡ? Các dấu hiệu vẫn ở đó, nhưng việc giải mã chúng không đơn giản. So với mùa cúm hàng năm, tử vong do COVID-19 ở người cao tuổi có thể dễ bị hiểu nhầm thành tử vong do cúm mùa. Ngược lại, trong nhóm tuổi xã hội năng động nhất – những người trẻ tuổi chen chúc trong quán bar, nhà hàng và vũ trường -, vi rút SARS-CoV-2 sẽ không gây ra các triệu chứng đe dọa đến tính mạng ngay. Trước khi bùng phát, dịch bệnh đã có thời gian (ít nhất một tháng) để lớn mạnh.

Tây Ban Nha

Tây Ban Nha hiện là quốc gia châu Âu có số lượng các trường hợp được báo cáo và dự kiến ​​cao nhất (Flaxman 2020). Khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của dịch bệnh là Cộng đồng vùng Madrid (Community of Madrid), chiếm 28% các trường hợp mắc bệnh tính đến giữa tháng Tư.

May mắn thay, Đại hội Thế giới Di động ở Barcelona, ​​là đại hội công nghệ lớn nhất thế giới, dự kiến ​​diễn ra vào ngày 24-27 tháng 2, đã được hủy bỏ hai tuần trước đó, mặc dù các cơ quan y tế khăng khăng khẳng định không có nguy cơ của dịch bệnh. Quyết định này được đưa ra sau khi một số công ty công nghệ lớn nhất (cùng với LG, Facebook, Sony và Vodafone) từ chối tham gia vì sợ lây nhiễm trên quy mô lớn từ những người tham dự. Đây là cú đánh đầu tiên vào ngành du lịch Tây Ban Nha.

Vào ngày 14 tháng 3, Chính phủ Tây Ban Nha đã ban hành “tình trạng khẩn cấp” trong mười lăm ngày, kéo dài đến sau ngày 26 tháng tư. Bây giờ nó đã được gia hạn đến ngày 9 tháng 5, mặc dù trẻ em dưới 12 tuổi sẽ có thể đi lại vào ngày 27 tháng tư. Di chuyển tự do của công dân chỉ được giới hạn trong việc mua thực phẩm, thuốc men hoặc đến các trung tâm y tế hoặc nơi làm việc (tính đến ngày 20 tháng 4, khoảng 20% ​​lực lượng lao động sẽ đi làm lại). Mặt nạ và găng tay hiện được đưa cho bất kỳ ai đi vào tàu điện ngầm, và sẽ được các cơ quan y tế bồi hoàn từ ngày 22 tháng tư.

Pháp

Dịch ở Pháp đã chứng minh tầm quan trọng của một con số chăm sóc sức khỏe quan trọng nhất trong đại dịch COVID-19: số giường sẵn có trong các đơn vị hồi sức tích cực, được trang bị mặt nạ thở và được vận hành hoàn toàn bởi đội ngũ chuyên môn. Sự bùng phát đầu tiên là ở khu vực phía đông Mulhouse, Alsace, gần biên giới Thụy Sĩ và Đức, nơi một sự kiện siêu lây nhiễm đã phát tán SARS-CoV-2 cho những người tham dự tại một cuộc họp tôn giáo từ ngày 17 đến 24 tháng 2. Ba tuần sau, các bệnh nhân bắt đầu tràn vào các bệnh viện địa phương, và chúng nhanh chóng bị quá tải. Các bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch đã được vận chuyển bằng máy bay tới Đức, Thụy Sĩ và Luxembourg để điều trị. Sau đó, vào cuối tuần ngày 21 tháng 3, hầu như ngày nào bệnh nhân cũng đổ về các bệnh viện của vùng Greater Paris, nơi có số giường đơn vị hồi sức tích cực đã tăng từ 1.400 lên 2.000 vào tuần trước. Ở đỉnh điểm của dịch bệnh, hơn 500 bệnh nhân đã được sơ tán khỏi các điểm nóng như Alsace và khu vực Greater Paris đến các vùng khác có số người mắc COVID-19 ít hơn. Các tàu cao tốc TGV và máy bay chuyên dụng đã được triển khai để vận chuyển bệnh nhân ở các vùng xa như Brittany và khu vực Bordeaux ở phía Tây Nam, cách Paris 600 km và Mulhouse 1000 km. Việc quản lý giường ICU của Pháp là một thành công lớn về mặt hậu cần.

Anh

Ở Anh (như ở một số nơi khác ở Brazil và Mỹ), việc điều động chính trị vụng về và/hoặc phủ nhận tình trạng thực tế của COVID-19 đã làm chậm việc bắt đầu các biện pháp phong tỏa từ một tuần trở lên. Với quy mô dịch bệnh tăng gấp đôi cứ sau 7 ngày (Li 2020), khoảng 50% và 75% số trường hợp tử vong đã có thể được ngăn chặn nếu phong tỏa hoặc giãn cách xã hội được thực hiện trước đó một hoặc hai tuần. Dữ liệu sơ bộ từ Ireland và Vương quốc Anh dường như xác nhận giả thuyết này. Lịch sử sẽ ghi nhớ.

Tỷ lệ tử vong thấp ở Đức

Tỷ lệ tử vong ở Đức dường như thấp hơn so với các nước khác. Tính đến ngày 11 tháng 4, cả nước báo cáo có 2.736 trường hợp tử vong trong số 122.171 trường hợp mắc bệnh (tỷ lệ tử vong ca bệnh [CFR]: 1,9%). Điều này trái ngược hoàn toàn với nước Ý (18.849 trường hợp tử vong, 147.577 trường hợp mắc bệnh; CFR: 12.8%), Tây Ban Nha (13.197 trường hợp tử vong, 124.869 trường hợp mắc bệnh; CFR: 10.6) và Vương quốc Anh (8.958 trường hợp tử vong, 73.758 trường hợp mắc bệnh; CFR: 12,1%). Có giả định cho rằng lý do chính cho sự khác biệt này chỉ đơn giản là việc xét nghiệm. Trong khi các quốc gia khác chỉ tiến hành xét nghiệm hạn chế ở các bệnh nhân lớn tuổi bị nhiễm virut nặng, thì Đức đã thực hiện với số lượng lớn xét nghiệm bao gồm các trường hợp bệnh nhẹ ở người trẻ tuổi (Stafford 2020). Càng nhiều người không có hoặc có triệu chứng nhẹ, thì tỷ lệ tử vong càng thấp. Các phương pháp PCR đáng tin cậy đã được báo cáo vào cuối tháng 1 (Corman 2020).

Hơn nữa, trong hệ thống y tế công cộng của Đức, xét nghiệm SARS-CoV-2 không chỉ giới hạn ở các phòng xét nghiệm tập trung như ở nhiều quốc gia khác mà có thể được tiến hành tại các phòng xét nghiệm đủ chuẩn trong cả nước. Trong vòng vài tuần, công suất tổng thể đạt tới nửa triệu xét nghiệm PCR mỗi tuần. Tương tự, tỷ lệ tử vong thấp cũng được nhìn thấy rõ ở Hàn Quốc, một quốc gia khác có tỷ lệ xét nghiệm cao.

Vì các biện pháp phong tỏa ít nghiêm ngặt hơn ở Đức – mọi người được khuyên ở nhà nhưng có thể đi lại tự do hơn so với Ý và Tây Ban Nha – những tuần tới sẽ cho thấy hiệu quả của phương pháp này. Một lý do quan trọng khác giải thích tỷ lệ tử vong thấp ở Đức là phân bố tuổi. Trong những tuần đầu tiên của vụ dịch, hầu hết mọi người bị nhiễm bệnh từ các lễ hội hoặc đi trượt tuyết trong kì nghỉ. Phần lớn họ đều dưới 50 tuổi. Tỷ lệ tử vong ở nhóm tuổi này thấp hơn rõ rệt so với người già.

Bắc Mỹ

Giống như Iran, nơi chế độ che đậy tin tức về vi rút corona trong ba ngày để tránh ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tại quốc hội vào ngày 21 tháng 2, chính trị trong nước (lo ngại sự gián đoạn kinh tế có thể gây tổn hại đến cơ hội tái đắc cử; xem Tạp chí Y khoa Anh Quốc-British Medical Journal vào ngày 6 tháng 3 năm 2020) ảnh hưởng đến việc thực hiện phòng chống dịch bệnh ở Mỹ. Tính đến thời điểm viết quyển sách này (19 tháng 4), đã có hơn 700.000 người mắc bệnh và 40.000 người tử vong đã được báo cáo, gần một nửa đến từ New York và New Jersey. Tổng số ca tử vong của làn sóng COVID-19 đầu tiên có thể lên tới 60.000, ít nhất một nửa trong số đó đã có thể được ngăn chặn (xem mục của Vương quốc Anh, trang 61). Do thiếu sự lãnh đạo chưa từng có trong lịch sử, Mỹ hiện là tâm điểm của dịch bệnh COVID-19.

Châu Phi và Nam Mỹ

Các trường hợp mắc mới được báo cáo từ khắp nơi trên thế giới, nhưng con số vẫn còn tương đối thấp ở Châu Phi và Nam Mỹ. Một nghiên cứu đã ước tính nguy cơ lan truyền SARS-CoV-2 qua chuyến bay chở các hành khách từ bốn thành phố lớn của Trung Quốc (Vũ Hán, Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu) (Haider 2020). Từ ngày 1 đến 31 tháng 1, có tới 388.287 hành khách đã đến 1.297 sân bay ở 168 quốc gia hoặc vùng lãnh thổ trên toàn thế giới. Vào tháng 1, nguy cơ lan truyền virut sang châu Phi và Nam Mỹ dường như ở mức thấp.

Vào ngày 19 tháng 4, Châu Phi, Nam Phi, Ai Cập, Algeria và Morocco đã báo cáo từ 2.500 đến 3.000 trường hợp ở mỗi quốc gia. Algeria có số người chết cao nhất (367), nhiều trong số đó có thể bắt nguồn từ những công dân đang sống hoặc trở về từ Pháp. Con số cao như vậy cho thấy số người nhiễm bệnh ở Algeria có thể cao hơn đáng kể so với con số 2.500 được báo cáo chính thức.

Ở Nam Mỹ, Brazil đang trên đường trở thành một ổ dịch lớn do sự quản lý yếu kém. Ecuador, một quốc gia có 17 triệu người, có số người chết cao nhất so với quy mô dân số.

Úc và New Zealand

Tại Úc, tổng số trường hợp mắc mới tăng theo cấp số nhân kể từ khi trường hợp đầu tiên được xác nhận vào ngày 25 tháng 1, duy trì ổn định vào khoảng ngày 22 tháng 3 và bắt đầu giảm vào đầu tháng 4. Tính đến ngày 19 tháng 4, đã có 6.606 trường hợp mắc bệnh được báo cáo, gần 50% trong số đó đến từ New South Wales.

New Zealand đã báo cáo trường hợp mắc COVID-19 đầu tiên vào ngày 28 tháng 2. Ngày 26 tháng 3, chính phủ đã thực hiện lệnh phong tỏa trên toàn quốc, công dân chỉ có thể rời khỏi nhà trong các hoạt động thiết yếu. Tiếp xúc gần (close contact) chỉ được phép với những người trong cùng một gia đình. Với dân số 5 triệu người, cả nước đã có 1.431 trường hợp vào ngày 19 tháng Tư. Mười hai người đã chết.

Hướng đến ngừng phong tỏa

Trong những tuần tới, các quốc gia đã ra lệnh phong tỏa sẽ phải đưa ra một giải pháp cân bằng – bình thường hóa và khôi phục các hoạt động xã hội – đồng thời giảm thiểu rủi ro gây ra làn sóng dịch bệnh thảm khốc thứ hai (Normile 2020). Quỹ tiền tệ Quốc tế (The International Monetary Fund – IMF) dự báo GDP toàn cầu sẽ giảm 3% trong năm 2020. Trong cuộc suy thoái kinh tế không giống với các cuộc suy thoái khác ở thời bình trong gần 1 thế kỷ, sẽ khiến GDP của khu vực đồng euro, Mỹ và Vương quốc Anh có thể giảm từ 5.9% đến 7,5%. Về mặt kinh tế, việc phong tỏa kéo dài sẽ không bền vững. Những gì đã được thực hiện – tức cách ly toàn bộ dân số kéo dài hàng tháng – khó có thể được lặp lại.

Các quốc gia sẽ phải quyết định các hoạt động nào có thể được mở trở lại, điều chỉnh thời gian, cân nhắc ngừng phong tỏa ở một số khu vực sớm hơn các khu vực khác và quyết định hoạt động nào sẽ bị ngưng trệ trong vòng ít nhất 6 tháng tới, cho tới khi vaccine sẵn sàng:

  1. Giảm thiểu khả năng lây truyền
  • Tất cả các cuộc tụ họp đông người phải bị cấm, bao gồm các sự kiện thể thao, lễ hội và việc mở lại các rạp chiếu phim, vũ trường và quán bar. Để đạt hiệu quả, một số quốc gia có thể gia hạn các lệnh cấm này cho đến khi có vaccine cho tất cả.
  • Trì hoãn một phần việc mở lại các trường đại học, việc dạy học có thể được tổ chức trực tuyến.
  • Đeo khẩu trang nơi công cộng (Anfinrud 2020).
  1. Tối đa hóa các hoạt động kinh tế (trong khi vẫn đảm bảo giãn cách xã hội)
  • Người trẻ tuổi có thể trở lại làm việc, các trường học phải mở cửa sớm nhất có thể để trẻ em có thể đến trường
  • Các cửa hàng nhỏ lẻ được phép kinh doanh trước, sau đó là các cửa hàng lớn hơn
  • Khách sạn và nhà hàng sẽ được mở cửa ở các giai đoạn sau

Áo là quốc gia Châu Âu đầu tiên nới lỏng các biện pháp phong tỏa. Vào ngày 14 tháng 4, nước này đã cho mở cửa tất cả các xưởng sửa chữa ô tô và xe đạp, rửa xe, cửa hàng bán nguyên vật liệu xây dựng, sắt và gỗ, các khu vườn trung tâm (bất kể quy mô) cũng như các cửa hàng khác với diện tích kinh doanh dưới 400 mét vuông. Những cửa hàng này phải đảm bảo rằng chỉ có một khách hàng trong mỗi 20 mét vuông. Riêng ở Vienna, 4.600 cửa hàng được cho phép mở của trở lại, nhưng giới hạn thời gian mở cửa từ 7 giờ 40 tới 19 giờ. Lộ trình cho các tuần và tháng tiếp theo được cân nhắc như sau:

  • Ngày 1 tháng 5: Tất cả các cửa hàng, trung tâm thương mại nhỏ và tiệm làm tóc được phép mở cửa trở lại.
  • Ngày 15 tháng 5: Có khả năng sẽ mở lại các dịch vụ như nhà hàng và khách sạn.
  • Sau ngày 15 tháng 5: Có khả năng trường học được mở cửa lại.
  • Tháng 7: Có khả năng nhưng chưa chắc chắn – tổ chức các sự kiện thể thao, âm nhạc, nhà hát, rạp phim…

Từ thứ 2, ngày 20 tháng 4, Đức sẽ mở cửa trở lại các cửa hàng nhỏ có diện tích các khu bán lẻ dưới 800 mét vuông, với điều kiện các biện pháp vệ sinh và giãn cách xã hội được áp dụng. Các đại lý xe hơi, cửa hàng xe đạp và cửa hàng sách lớn hơn cũng có thể được mở cửa trở lại.

Trường học sẽ mở cửa trở lại vào ngày 4 tháng 5, ưu tiên cho các học sinh phải làm bài thi. Các cuộc tụ họp đông người sẽ vẫn bị cấm trong suốt mùa xuân và mùa hè. Không có quyết định nào được công bố về thời gian và liệu có giảm các biện pháp hạn chế đối với nhà hàng và quán bar hay không.

“Vượt qua COVID”

Ở những quốc gia hiện tại đang đối mặt với tình trạng bùng phát mạnh mẽ của dịch COVID-19, số người chết có thể lên tới hàng chục nghìn người. Những người sống sót qua giai đoạn nặng, hoặc bị bệnh nhẹ, nhập viện hay không nhập viện sẽ tạo ra được các kháng thể chống lại vi rút SARS-CoV-2 (Zhang 2020, Okba 2020). Thậm chí những người đã bị nhiễm vi rút nhưng không có triệu chứng cũng sẽ có kháng thể. Nhìn chung, hàng triệu người ở Ý, Tây Ban Nha và Pháp sẽ có kháng thể chống lại SARS-CoV-2.

Ở Hàn Quốc và các nơi khác, hơn 100 người hồi phục sau khi mắc COVID-19 đã cho kết quả dương tính trở lại (Ye 2020) dẫn đến lo ngại rằng những bệnh nhân đã hồi phục rồi vẫn có thể có nguy cơ tái nhiễm. Tuy nhiên, không có dấu hiệu cho thấy chúng dễ lây lan. Lời giải thích có khả năng nhất là “sự lây nhiễm đã được tái kích hoạt” ở bệnh nhân hoặc các xét nghiệm đã bắt gặp RNA không có khả năng lây nhiễm của vi rút. Dữ liệu rất sơ bộ từ một nghiên cứu trên động vật (n = 2) cho thấy rằng khả năng miễn dịch mắc phải sau khi nhiễm trùng tiên phát có thể bảo vệ chúng nếu gặp lại vi rút. Các con khỉ nhiễm bệnh với SARS-CoV-2 và có sự tái nhiễm sau khi hồi phục cho thấy không có sự nhân lên của vi rút trong bệnh phẩm mũi họng hoặc hậu môn, cũng như bất kỳ dấu hiệu nào khác của sự tái phát COVID-19 (Bao 2020).

Vào giữa tháng 4 năm 2020, chúng ta vẫn không cho biết liệu các kháng thể có thể bảo vệ khỏi nhiễm trùng thứ phát hay không. Không có lý do gì để nghĩ tại sao chúng lại không thể, hầu hết các nhà nghiên cứu đều nghĩ rằng các kháng thể có thể làm được, nhưng cần phải tiến hành các nghiên cứu tiếp theo để hỗ trợ cho các suy luận từ hiểu biết chung về sự lây nhiễm của vi rút corona rằng các kháng thể trung hòa có khả năng bảo vệ khi bị tái nhiễm. Một khi đã hồi phục sau khi nhiễm SARS-CoV-2, người đó sẽ có khả năng không bị nhiễm trùng thứ phát.

Đã có đề xuất về việc giới thiệu một cuốn hộ chiếu có ghi “có kháng thể SARS-CoV-2”, hoặc “đã vượt qua COVID”. Những người có kháng thể trung hòa – được cho là đã được bảo vệ khỏi COVID-19, cho dù họ có hay không có triệu chứng nên không thể lây truyền vi rút được – sẽ được phép đi lại tự do . Tuy nhiên, không chỉ là quá sớm để công bố một viễn cảnh (passe-partout) như vậy (xem đoạn văn trước), mà còn đưa ra một thách thức lớn về hậu cần: Liệu việc chứng nhận “đã vượt qua” có cần ở dạng chứng minh thư tốn kém không? Công dân sẽ được quản lý như thế nào? Sau bao lâu thẻ sẽ bị thu hồi nếu nồng độ kháng thể bị giảm dần theo thời gian (xem chương Miễn dịch học, trang 89)? Hiện tại, một xét nghiệm huyết thanh học dương tính với SARS-CoV-2 có thể được sử dụng trong các cơ sở chăm sóc sức khỏe để xác định ai có thể tiếp xúc gần với trường hợp bệnh nghi ngờ hoặc đã được xác nhận mắc COVID-19.

Đợt dịch thứ hai

Vấn đề nan giải mà các quốc gia thực hiện phong tỏa phải đối mặt là khởi động lại và tối đa hóa các hoạt động kinh tế, đồng thời, giảm tối thiểu số lượng người nhiễm SARS-CoV-2 mới cũng như nguy cơ gây ra làn sóng dịch bệnh thảm khốc lần hai.

Trước mắt, chưa thể trở lại với cuộc sống bình thường như trước khi đại dịch COVID-19 xảy đến. Nghiên cứu đã được đề cập ở trên của Ferguson (Ferguson 2020) dự đoán rằng sau khi dỡ bỏ các biện pháp nghiêm ngặt để bắt người dân “ở nhà” (các biện pháp giãn cách xã hội và cách ly tại nhà nghiêm ngặt), vụ dịch đơn giản sẽ trở lại (Hình 7)!

Vậy tương lai của chúng ta sẽ như thế nào? Một sự chuyển đổi qua lại giữa “ở nhà” trong ba tháng xen kẽ với một vài tháng của “có thể đi ra ngoài” một lần nữa? Chúng tôi có lý do chính đáng để tin rằng điều này là không khả thi về mặt kinh tế. Trừ khi một loại thuốc hoặc vắc-xin thần kỳ được phát triển và sản xuất nhanh chóng với số lượng đủ lớn, nếu không người dân trên thế giới sẽ phải phát minh ra các biện pháp ứng phó. Các chiến lược giảm nhẹ tập trung vào việc bảo vệ cho người già (giảm 60% các mối quan hệ xã hội) và làm chậm nhưng không làm gián đoạn sự lây nhiễm (giảm 40%) chắc chắn sẽ giảm một nửa gánh nặng bệnh tật và tử vong, nhưng vẫn sẽ dẫn đến 20 triệu ca tử vong vào năm 2020 (Walker 2020). Trong một thời gian dài, tất cả chúng ta có thể phải đeo khẩu trang khi ra khỏi nhà, phụ thuộc vào việc theo dõi sự tiếp xúc và cách ly các trường hợp sau khi phong tỏa được gỡ bỏ (Hellewell 2020). Chúng ta có thể phải sống chung với nỗi sợ về đợt dịch thứ hai trong nhiều năm.

 

 

Hình 7. Tác động của các can thiệp phi dược phẩm (non-pharmaceutical interventions-NPI) để giảm tỷ lệ tử vong và nhu cầu chăm sóc sức khỏe do COVID-19 (Nguồn: Ferguson 2020).

 

May mắn thay, con người có khả năng học hỏi. Trong bất kỳ đợt dịch thứ hai nào của đại dịch COVID-19, sẽ không có các cuộc tụ họp đông người, không có Giải vô địch bóng đá châu Âu UEFA 2020 (UEFA European Football Championship) và không có Thế vận hội mùa hè 2020 tại Tokyo (Summer Olympics). Các vũ trường, quán rượu và tất cả những nơi khác mà các tuần trước đã gây ra tiếp xúc gần sẽ bị đóng cửa cho đến khi có thông báo mới. Trong cuộc sống hàng ngày, mọi người sẽ phải hành động khi bị ho và sốt, hoặc đưa ra lời khuyên khi chứng kiến người khác ho hoặc sốt. Sẽ có xét nghiệm trên quy mô lớn với các biện pháp theo dõi tiếp xúc và cách ly rộng rãi sau đó (Nussbaumer-Streit 2020).

Khoa học

Vi rút corona đã đi một chặng đường dài (Weiss 2020) và sẽ ở với chúng ta trong một thời gian dài. Câu hỏi rất nhiều: Khi nào ta có thể đi máy bay lại? Liệu chúng ta có thể sớm đi từ nước này sang nước khác không? Khi nào chúng ta có thể lên kế hoạch cho kỳ nghỉ tiếp theo , trở lại bãi biển và cả cuộc sống về đêm? Chúng ta sẽ đeo mặt nạ trong nhiều năm? Bao lâu chúng ta sẽ phải sống trong một thế giới đóng cửa?

Người Pháp có một công thức chính xác để thể hiện sự không sẵn lòng khi sống trong một thế giới mà chúng ta không nhận ra: “Un monde de con!” nghĩa là “Một thế giới ngu ngốc”! May mắn thay, chúng ta sẽ bước ra khỏi thế giới ngu ngốc này nhờ vào một cộng đồng khoa học rộng lớn hơn, mạnh hơn và nhanh hơn bất cứ lúc nào trong lịch sử. (Các chính trị gia hoài nghi về khoa học có nên bị sa thải không? Vâng, làm ơn, có lẽ đã đến lúc rồi!). Hôm nay, chúng ta không biết rằng dịch bệnh sẽ kéo dài bao lâu, mức độ và nguy hiểm như thế nào. Con đường chúng ta đang đi thay đổi từng ngày, và trong những tuần và tháng tiếp theo, chúng ta cần phải linh hoạt và sáng tạo, tìm ra giải pháp mà không ai có thể tưởng tượng được chỉ trong vài tháng trước. Mặc dù vậy, khoa học chắc chắn sẽ dẫn chúng ta đến lối thoát. Nếu chúng ta vượt thời gian đến tương lai ba năm sau và đọc câu chuyện về COVID-19, chúng ta sẽ rất phấn khích.

Tài liệu tham khảo

Ainslie K et al. (Imperial College COVID-19 Response Team). Report 11: Evidence of initial success for China exiting COVID-19 social distancing policy after achieving containment. 24 March 2020. DOI: https://doi.org/10.25561/77646

Anfinrud P, Stadnytskyi V, Bax CE, Bax A. Visualizing Speech-Generated Oral Fluid Droplets with Laser Light Scattering. N Engl J Med. 2020 Apr 15. PubMed: https://pubmed.gov/32294341. Full-text: https://doi.org/10.1056/NEJMc2007800

Bae S, Kim MC, Kim JY, et al. Effectiveness of Surgical and Cotton Masks in Blocking SARS-CoV-2: A Controlled Comparison in 4 Patients. Ann Intern Med. 2020 Apr 6. pii: 2764367. PubMed: https://pubmed.gov/32251511 . Full-text: https://doi.org/10.7326/M20-1342

Bao L, Deng W, Gao H, et al. Reinfection could not occur in SARS-CoV-2 infected rhesus macaques. BioRxiv, 12 March 2020. Full-text: https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.03.13.990226v1

Cai J, Sun W, Huang J, Gamber M, Wu J, He G. Indirect Virus Transmission in Cluster of COVID-19 Cases, Wenzhou, China, 2020. Emerg Infect Dis. 2020 Mar 12;26(6). PubMed: https://pubmed.gov/32163030. Fulltext: https://doi.org/10.3201/eid2606.200412

Cereda D, Tirani M, Rovida F, et al. The early phase of the COVID-19 outbreak in Lombardy, Italy. Preprint. Full-text: https://arxiv.org/abs/2003.09320

Chan JF, Yuan S, Kok KH, et al. A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster. Lancet. 2020 Feb 15;395(10223):514-523. PubMed: https://pubmed.gov/31986261. Fulltext: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30154-9

Chan KH, Yuen KY. COVID-19 epidemic: disentangling the re-emerging controversy about medical face masks from an epidemiological perspective.  Int J Epidem March 31, 2020. dyaa044, full-text: https://doi.org/10.1093/ije/dyaa044

Chang L, Zhao L, Gong H, Wang L, Wang L. Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 RNA Detected in Blood Donations. Emerg Infect Dis. 2020 Apr 3;26(7). PubMed: https://pubmed.gov/32243255. Full-text: https://doi.org/10.3201/eid2607.200839

Chao CYH, Wan MP, Morawska L, et al. Characterization of expiration air jets and droplet size distributions immediately at the mouth opening. J Aerosol Sci. 2009 Feb;40(2):122-133. PubMed: https://pubmed.gov/32287373. Full-text: https://doi.org/10.1016/j.jaerosci.2008.10.003

Chen N, Zhou M, Dong X, et al. Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. Lancet. 2020 Feb 15;395(10223):507-513. PubMed: https://pubmed.gov/32007143. Fulltext: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30211-7

Cheng VCC, Wong SC, Chen JHK, et al. Escalating infection control response to the rapidly evolving epidemiology of the Coronavirus disease 2019 (COVID-19) due to SARS-CoV-2 in Hong Kong. Infect Control Hosp Epidemiol 2020;0: PubMed: https://pubmed.gov/32131908. Full-text: https://doi.org/10.1017/ice.2020.58

Corman VM, Landt O, Kaiser M, et al. Detection of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) by real-time RT-PCR. Euro Surveill. 2020 Jan;25(3). PubMed: https://pubmed.gov/31992387. Full-text: https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2020.25.3.2000045

Du Z, Xu X, Wu Y, Wang L, Cowling BJ, Meyers LA. Serial Interval of COVID-19 among Publicly Reported Confirmed Cases. Emerg Infect Dis. 2020 Mar 19;26(6). PubMed: https://pubmed.gov/32191173. Fulltext: https://doi.org/10.3201/eid2606.200357

Dudly JP, Lee NT. Disparities in Age-Specific Morbidity and Mortality from SARS-CoV-2 in China and the Republic of Korea. Clin Inf Dis 2020, March 31. Full-text: https://doi.org/10.1093/cid/ciaa354

Ferguson et al. (Imperial College COVID-19 Response Team). Report 9: Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID-19 mortality and healthcare demand. 16 March 2020. DOI: https://doi.org/10.25561/77482

Flaxman S et al. (Imperial College COVID-19 Response Team). Report 13: Estimating the number of infections and the impact of non-pharmaceutical interventions on COVID-19 in 11 European countries. 30 March 2020. DOI: https://doi.org/10.25561/77731

Ghinai I, McPherson TD, Hunter JC, et al. First known person-to-person transmission of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) in the USA. Lancet. 2020 Apr 4;395(10230):1137-1144. PubMed: https://pubmed.gov/32178768 . Full-text: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30607-3

Giovanetti M, Angeletti S, Benvenuto D, Ciccozzi M. A doubt of multiple introduction of SARS-CoV-2 in Italy: a preliminary overview. J Med Virol. 2020 Mar 19. PubMed: https://pubmed.gov/32190908. Fulltext: https://doi.org/10.1002/jmv.25773

Guo ZD, Wang ZY, Zhang SF, et al. Aerosol and Surface Distribution of Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 in Hospital Wards, Wuhan, China, 2020. Emerg Infect Dis. 2020 Apr 10;26(7). PubMed: https://pubmed.gov/32275497. Full-text: https://doi.org/10.3201/eid2607.200885

Haider N, Yavlinsky A, Simons D, et al. Passengers destinations from China: low risk of Novel Coronavirus (2019-nCoV) transmission into Africa and South America. Epidemiol Infect 2020;148: PubMed: https://pubmed.gov/32100667. Full-text: https://doi.org/10.1017/S0950268820000424

Hellewell J, Abbott S, Gimma A, et al. Feasibility of controlling COVID-19 outbreaks by isolation of cases and contacts. Lancet Glob Health. 2020 Apr;8(4):e488-e496. PubMed: https://pubmed.gov/32119825. Fulltext: https://doi.org/10.1016/S2214-109X(20)30074-7

Kam KQ, Yung CF, Cui L, et al. A Well Infant with Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) with High Viral Load. Clin Infect Dis 2020;0: PubMed: https://pubmed.gov/32112082. Full-text: https://doi.org/10.1093/cid/ciaa201

Klompas M, Morris CA, Sinclair J, Pearson M, Shenoy ES. Universal Masking in Hospitals in the Covid-19 Era. N Engl J Med. 2020 Apr 1. PubMed: https://pubmed.gov/32237672. Full-text: https://doi.org/10.1056/NEJMp2006372

Kwon SY, Kim EJ, Jung YS, Jang JS, Cho NS. Post-donation COVID-19 identification in blood donors. Vox Sang. 2020 Apr 2. PubMed: https://pubmed.gov/32240537. Full-text: https://doi.org/10.1111/vox.12925

Lau H, Khosrawipour V, Kocbach P, et al. The positive impact of lockdown in Wuhan on containing the COVID-19 outbreak in China. J Travel Med. 2020 Mar 17. pii: 5808003. PubMed: https://pubmed.gov/32181488. Fulltext: https://doi.org/10.1093/jtm/taaa037

Lauer SA, Grantz KH, Bi Q, et al. The Incubation Period of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) From Publicly Reported Confirmed Cases: Estimation and Application. Ann Intern Med 2020: PubMed: https://pubmed.gov/32150748. Full-text: https://doi.org/10.7326/M20-0504

Leung NH, Chu Dk, Shiu EY. Respiratory virus shedding in exhaled breath and efficacy of face masks. Nature Med 2020, April 3. https://doi.org/10.1038/s41591-020-0843-2

Li Q, Guan X, Wu P, et al. Early Transmission Dynamics in Wuhan, China, of Novel Coronavirus-Infected Pneumonia. N Engl J Med 2020: PubMed: https://pubmed.gov/31995857.
Full-text: https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001316

Lu J, Gu J, Li K, et al. COVID-19 Outbreak Associated with Air Conditioning in Restaurant, Guangzhou, China, 2020. Emerg Infect Dis. 2020 Apr 2;26(7). PubMed: https://pubmed.gov/32240078. Full-text: https://doi.org/10.3201/eid2607.200764

Luo C, Yao L, Zhang L, et al. Possible Transmission of Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) in a Public Bath Center in Huai’an, Jiangsu Province, China. JAMA Netw Open. 2020 Mar 2;3(3):e204583. PubMed: https://pubmed.gov/32227177. Full-text: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2020.4583

McMichael TM, Currie DW, Clark S, et al. Epidemiology of Covid-19 in a Long-Term Care Facility in King County, Washington. N Engl J Med 28 March 2020.  Full-text: https://doi.org/10.1056/NEJMoa2005412.

Nacoti M et al. At the Epicenter of the Covid-19 Pandemic and Humanitarian Crises in Italy: Changing Perspectives on Preparation and Mitigation. NEJM Catalyst Innovations in Care Delivery. 21 March 2020. Full-text: https://catalyst.nejm.org/doi/full/10.1056/CAT.20.0080

Nishiura H, Linton NM, Akhmetzhanov AR. Serial interval of novel coronavirus (COVID-19) infections. Int J Infect Dis 2020;0: PubMed: https://pubmed.gov/32145466. Full-text: https://doi.org/10.1016/j.ijid.2020.02.060

Normile D. As normalcy returns, can China keep COVID-19 at bay? Science. 2020 Apr 3;368(6486):18-19. PubMed: https://pubmed.gov/32241931. Full-text: https://doi.org/10.1126/science.368.6486.18

Nussbaumer-Streit B, Mayr V, Dobrescu AI, et al. Quarantine alone or in combination with other public health measures to control COVID-19: a rapid review. Cochrane Database Syst Rev. 2020 Apr 8;4:CD013574. PubMed: https://pubmed.gov/32267544. Full-text: https://doi.org/10.1002/14651858.CD013574

Okba NMA, Muller MA, Li W, et al. Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2-Specific Antibody Responses in Coronavirus Disease 2019 Patients. Emerg Infect Dis. 2020 Apr 8;26(7). PubMed: https://pubmed.gov/32267220. Full-text: https://doi.org/10.3201/eid2607.200841

Ran L, Chen X, Wang Y, Wu W, Zhang L, Tan X. Risk Factors of Healthcare Workers with Corona Virus Disease 2019: A Retrospective Cohort Study in a Designated Hospital of Wuhan in China. Clin Infect Dis. 2020 Mar 17. pii: 5808788. PubMed: https://pubmed.gov/32179890. Fulltext: https://doi.org/10.1093/cid/ciaa287

Rocklov J, Sjodin H, Wilder-Smith A. COVID-19 outbreak on the Diamond Princess cruise ship: estimating the epidemic potential and effectiveness of public health countermeasures. J Travel Med 2020;0: PubMed: https://pubmed.gov/32109273. Full-text: https://doi.org/10.1093/jtm/taaa030

Rothe C, Schunk M, Sothmann P, et al. Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany. N Engl J Med 2020;382:970-971. https://pubmed.gov/32003551. Full-text: https://doi.org/10.1056/NEJMc2001468

Scott SE, Zabel K, Collins J, et al. First Mildly Ill, Non-Hospitalized Case of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Without Viral Transmission in the United States – Maricopa County, Arizona, 2020. Clin Infect Dis. 2020 Apr 2. PubMed: https://pubmed.gov/32240285. Full-text: https://doi.org/10.1093/cid/ciaa374

Stafford N. Covid-19: Why Germany’s case fatality rate seems so low. BMJ. 2020 Apr 7;369:m1395. PubMed: https://pubmed.gov/32265194. Full-text: https://doi.org/10.1136/bmj.m1395

Tang A, Tong ZD, Wang HL, et al. Detection of Novel Coronavirus by RT-PCR in Stool Specimen from Asymptomatic Child, China. Emerg Infect Dis. 2020 Jun 17;26(6). PubMed: https://pubmed.gov/32150527. Fulltext: https://doi.org/10.3201/eid2606.200301

Tang B, Bragazzi NL, Li Q, Tang S, Xiao Y, Wu J. An updated estimation of the risk of transmission of the novel coronavirus (2019-nCov). Infect Dis Model 2020;5:248-255. PubMed: https://pubmed.gov/32099934. Full-text: https://doi.org/10.1016/j.idm.2020.02.001

Tian H, Liu Y, Li Y, et al. An investigation of transmission control measures during the first 50 days of the COVID-19 epidemic in China. Science. 2020 Mar 31. pii: science.abb6105. PubMed: https://pubmed.gov/32234804. Full-text: https://doi.org/10.1126/science.abb6105

van Doremalen N, Bushmaker T, Morris DH, et al. Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1. N Engl J Med. 2020 Mar 17. PubMed: https://pubmed.gov/32182409. Fulltext: https://doi.org/10.1056/NEJMc2004973

Walker P et al. (Imperial College COVID-19 Response Team). Report 12: The global impact of COVID-19 and strategies for mitigation and suppression. 26 March 2020. DOI: https://doi.org/10.25561/77735

Wang J, Tang, K, Feng K, Lv W. High Temperature and High Humidity Reduce the Transmission of COVID-19 (March 9, 2020). Available at SSRN: https://ssrn.com/PubMed=3551767 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3551767

Weiss SR. Forty years with coronaviruses. J Exp Med. 2020 May 4;217(5). pii: 151597. PubMed: https://pubmed.gov/32232339. Full-text: https://doi.org/10.1084/jem.20200537

Wells CR, Sah P, Moghadas SM, et al. Impact of international travel and border control measures on the global spread of the novel 2019 coronavirus outbreak. Proc Natl Acad Sci U S A. 2020 Mar 13. pii: 2002616117. PubMed: https://pubmed.gov/32170017. Full-text: https://doi.org/10.1073/pnas.2002616117

Wenham C, Smith J, Morgan R. COVID-19: the gendered impacts of the outbreak. Lancet. 2020 Mar 14;395(10227):846-848. PubMed: https://pubmed.gov/32151325. Fulltext: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30526-2

WHO. Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). https://www.who.int/publications-detail/report-of-the-who-china-joint-mission-on-coronavirus-disease-2019-(covid-19)

WMHC. Wuhan Municipal Health and Health Commission’s briefing on the current pneumonia epidemic situation in our city (31 December 2019). http://wjw.wuhan.gov.cn/front/web/showDetail/2019123108989. Accessed 25 March 2020.

Wolfel R, Corman VM, Guggemos W, et al. Virological assessment of hospitalized patients with COVID-2019. Nature. 2020 Apr 1. pii: 10.1038/s41586-020-2196-x. PubMed: https://pubmed.gov/32235945. Full-text: https://doi.org/10.1038/s41586-020-2196-x

Wu Z, McGoogan JM. Characteristics of and Important Lessons From the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Outbreak in China: Summary of a Report of 72314 Cases From the Chinese Center for Disease Control and Prevention. JAMA. 2020 Feb 24. pii: 2762130. PubMed: https://pubmed.gov/32091533. Fulltext: https://doi.org/10.1001/jama.2020.2648

Ye G, Pan Z, Pan Y, et al. Clinical characteristics of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 reactivation. J Infect. 2020 May;80(5):e14-e17. PubMed: https://pubmed.gov/32171867. Full-text: https://doi.org/10.1016/j.jinf.2020.03.001

Young BE, Ong SWX, Kalimuddin S, et al. Epidemiologic Features and Clinical Course of Patients Infected With SARS-CoV-2 in Singapore. JAMA. 2020 Mar 3. pii: 2762688. PubMed: https://pubmed.gov/32125362. Fulltext: https://doi.org/10.1001/jama.2020.3204

Zhang W, Du RH, Li B, et al. Molecular and serological investigation of 2019-nCoV infected patients: implication of multiple shedding routes. Emerg Microbes Infect. 2020 Feb 17;9(1):386-389. PubMed: https://pubmed.gov/32065057. Full-text: https://doi.org/10.1080/22221751.2020.1729071

Zhao S, Lin Q, Ran J, et al. Preliminary estimation of the basic reproduction number of novel coronavirus (2019-nCoV) in China, from 2019 to 2020: A data-driven analysis in the early phase of the outbreak. Int J Infect Dis 2020;92:214-217. doi: 10.1016/j.ijid.2020.01.050. Epub 2020 PubMed: https://pubmed.gov/32007643. Full-text: https://doi.org/10.1016/j.ijid.2020.01.050

Zhong P, Guo S, Chen T. Correlation between travellers departing from Wuhan before the Spring Festival and subsequent spread of COVID-19 to all provinces in China. J Travel Med. 2020 Mar 17. pii: 5808004. PubMed: https://pubmed.gov/32181483. Fulltext: https://doi.org/10.1093/jtm/taaa036

Zhou P, Yang XL, Wang XG, et al. A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat origin. Nature. 2020 Mar;579(7798):270-273. PubMed: https://pubmed.gov/32015507. Fulltext: https://doi.org/10.1038/s41586-020-2012-7